Na vakantie in quarantaine: loondoorbetaling of niet?

16 juli 2020

Na vakantie in quarantaine: loondoorbetaling of niet?

De vakantieperiode staat weer voor de deur. Wat als een werknemer op vakantie gaat naar een gebied met een geel, oranje of rood reisadvies? Wat als de werknemer tijdens of na z’n vakantie in quarantaine moet: loondoorbetaling of niet?

Tot 2020 gold als hoofdregel in de wet: geen arbeid, geen loon. Uitzondering op deze hoofdregel was er als de werknemer de overeengekomen arbeid niet kon verrichten door een oorzaak die in redelijkheid voor rekening van de werkgever diende te komen. Niet kunnen werken zonder dat er sprake is van arbeidsongeschiktheid doordat er iets gebeurt/gebeurd was tijdens de vakantie, was geen oorzaak die normaliter in redelijkheid voor rekening van de werkgever kwam. Niet tijdig weer aan het werk kunnen na de vakantie, gaf dan geen recht op loondoorbetaling. Dat betekende voor de werknemer dus extra vakantie opnemen, of onbetaald verlof. Natuurlijk kon de werkgever het loon wel doorbetalen, maar een wettelijk recht was er niet.

Sinds 1 januari 2020 is de hoofdregel in de wet gewijzigd: geen arbeid, wel loon. Dit tenzij de werknemer de arbeid niet wil verrichten en de oorzaak voor het niet (kunnen) verrichten van de arbeid voor rekening en risico van de werknemer dient te komen.

Bij de behandeling van het wetsvoorstel dat tot de wijziging van de hoofdregel leidde, is opgemerkt dat de wijziging niet tot een wezenlijke verandering van de risicoverdeling tussen werkgever en werknemer leidt. Feit blijft echter wel dat eerst de werknemer aannemelijk moest maken dat het niet verrichten van de arbeid in de risicosfeer van de werkgever lag. En nu is de bewijslast omgekeerd: de  werkgever moet aannemelijk maken dat het niet verrichten van de arbeid in de risicosfeer van de werknemer ligt.

Vakantie en kleurcodes: wanneer is het (niet) verantwoord om op reis te gaan?
Bij vakantie geldt in de huidige coronacrisis het volgende. Bij code groen zijn er geen bijzondere veiligheidsrisico’s. Bij code rood worden alle reizen ontraden. De Rijksoverheid raadt het ook af om naar landen te reizen die code oranje hebben, behalve als het echt noodzakelijk is. Vakantiereizen vallen niet onder noodzakelijke reizen en worden om die reden door de overheid afgeraden. Gaat iemand toch, dan is het dringende advies van de Rijksoverheid om bij terugkomst in Nederland meteen thuis twee weken in quarantaine te gaan.

Code rood of oranje. Werknemers die er bewust voor kiezen om op vakantie te gaan naar een land met code rood of oranje weten dus dat van hen verwacht wordt dat ze na terugkeer in quarantaine gaat. Tenzij men thuis kan werken, betekent dit dat de arbeid niet kan worden verrichten. Omdat dit op voorhand duidelijk was, kan gesteld worden dat de oorzaak dat werknemer zijn arbeid niet verricht in diens risicosfeer ligt. Dit betekent dan dat tijdens de periode van quarantaine geen recht op loon bestaat als de medewerker zijn arbeid niet kan verrichten.

Er ontstaat dan wel een verschil tussen werknemers die hun werk wél vanuit huis kunnen verrichten en werknemers die dat niet kunnen. Maar als je een werknemer die wel vanuit huis kan werken dit niet laat doen, kun je vervolgens moeilijk volhouden dat de reden dat hij zijn werk niet verricht in zijn risicosfeer ligt.

Wij achten het waarschijnlijk dat een rechter ook zal oordelen dat het willens en wetens naar een gebied met code rood of oranje gaan, stopzetting van loon daadwerkelijk rechtvaardigt. Maar dat is zonder richtinggevende rechtspraak op voorhand niet met zekerheid te zeggen.

Hetzelfde zou kunnen gelden wanneer een werknemer, tegen alle adviezen in, is afgereisd naar een oranje of rood gebied en het coronavirus daadwerkelijk oploopt.

En wat nu als een werknemer op vakantie gaat naar een land met code geel?
Code geel betekent: ‘er zijn in dit land of gebied veiligheidsrisico’s die afwijken van wat u in Nederland gewend bent. Bereid u daarop voor en let extra op. U kunt op vakantie, maar blijf waakzaam. Bij een nieuwe uitbraak kan de situatie lokaal plotseling veranderen’.

Een verandering van de situatie, code geel wordt oranje bijvoorbeeld, waardoor de werknemer tijdens de vakantie of na terugkeer toch in quarantaine moet, ligt in de meeste gevallen waarschijnlijk niet in de risicosfeer van de werknemer. Reizen naar die landen wordt immers niet ontraden. Dat kan anders zijn als er al bijvoorbeeld signalen waren dat de code geel zou kunnen wijzigen in oranje. Het zal uiteindelijk aan de rechter zijn om hier een oordeel over te geven.

NB. Inhouding van loon is een zware sanctie en zal in voorkomende gevallen door de werknemer die het overkomt, worden aangevochten. Zeker in geval van quarantainemaatregelen is nu niet bekend hoe een rechter hier tegenaan kijkt. Daarom is het noodzakelijk om uw werknemers vooraf schriftelijk te wijzen op de consequenties die u als werkgever wil verbinden aan het op vakantie gaan naar een land met code geel of rood/oranje en de werknemer vervolgens in quarantaine moet of nog erger corona oploopt en daardoor (of om andere redenen) zijn arbeid niet kan verrichten.

Mag ik als werkgever een werknemer vragen of hij naar een gebied met code oranje of rood is geweest?
Ja, dat mag. U vraagt hem/haar niet om medische gegeven. U heeft een gerechtvaardigd belang omdat u uw (wettelijke) zorgplichten voor werknemers en klanten moet nakomen, ondanks het feit dat een bevestigend antwoord negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor de werknemer. Het is daarom wel belangrijk uw beleid op dit punt van te voren bekend te maken.

Terug naar overzicht